Travma dýþarýdan saldýrýlarýn neden olduðu doku hasarýdýr. Nörohümoral ve fizyolojik iþlevlerden oluþan stres cevap travmatik hasardan sonra tedavi edilmemiþ organizmanýn yaþama þansýnýn artmasýna neden olur. Hasardan sonra yetersiz aðrý kontrolunun sekeli fizyolojik olmaktan uzaktýr. Kronik nöropatik aðrý travmanýn sýk rastlanan bir sekelidir. Travma ve yanýk kurbanlarýnýn aðrý tedavileri hemodinamik deðiþiklikler ve solunum depresyonu korkusu nedeni ile genellikle yetersizdir. Aðrýnýn erken ve hatta preemptif tedavisinin sonraki analjezik ihtiyacýný azalttýðý gösterilmiþtir. Aðrý tedavisinde her hastanýn ihtiyaçlarý farklý olacaðýndan analjezi indüksiyonu dikkatli olarak, ideali yakýn monitorizasyon altýnda titre edilerek yapýlmalýdýr. Travma ve yanýk aðrýsýnýn tedavisinde farmakoterapi ve giriþimsel yöntemler geniþ bir çeþitlilikte kullanýlabilmektedir.

AMAÇ: Bu çalýþmada temizlik amaçlý yaygýn olarak kullanýlan %45 nitrik asit (NHO3) ve %18’lik hidroklorik asidin (HCl) lokal ve sistemik etkileri belirlemeyi amaçladýk.
GEREÇ-YÖNTEM: Bu ileriye dönük, deneysel ve plasebo kontrollü çalýþma Akdeniz Üniversitesi hayvan laboratuvarýnda gerçekleþtirildi. %45’lik NHO3 ile %18’lik HCl plasebo ile karþýlaþtýrýldý. Solüsyonlar her biri 10 sýçandan oluþan 3 gruba aðýzdan verildi. Solüsyonlar verilmeden önceki ve sonraki pH ve kalsiyum deðerleri ölçülerek, meydana gelen metabolik deðiþiklikler izlendi. Ayrýca patolojik deðiþiklikler ile ölüm oranlarý da kaydedildi.
BULGULAR: Solüsyonlarýn verilmesinden 30 dakika sonra yapýlan ölçümlerde, HCl (Ca artýþý için p=0.007, pH’deki azalma için p=0.023) ve NHO3 (Ca artýþý için p=0.006, pH’deki azalma için p=0.001) grubunda kalsiyum seviyelerinde anlamlý olarak artýþ, pH seviyelerinde ise azalma saptandý. Ayrýca, Ca ve pH deðerlerinde deðiþiklikler açýsýndan üç grup ANOVA ile karþýlaþtýrýldýðýnda istatiksel olarak anlamlý fark bulundu. Yapýlan çoklu karþýlaþtýrmada farkýn kontrol grubundan kaynaklandýðý saptandý. Mide ve özofagusun patolojik incelemesinde gruplar arasýnda anlamlý fark bulunurken (p=0.009 (Ö) ve p=0.016 (M)), farkýn yine kontrol grubundan kaynaklandýðý saptandý (p=0.543 (Ö), p=0.244 (M) NHO3 vs HCL). Otuzuncu dakikadaki ölüm oranlarý NHO3 grubunda %20, HCl grubunda %60 ve kontrol grubunda ise %0 idi.
SONUÇ: NHO3 ve HCl alýmlarý sonrasý ciddi metabolik ve hafif lokal patolojik deðiþiklikler olabilir. Bu maddelerin alýmlarý sonrasý oluþan ölümleri engellemek için yeni çalýþmalara ihtiyaç vardýr; halk saðlýðý önlemlerinin arttýrýlmasý gerekir.

AMAÇ: Bu çalýþmada hipotansif sýçan modelinde düþük doz dopamin infüzyonunun böbrek koruyucu etkisi araþtýrýldý.
GEREÇ-YÖNTEM: Çalýþmada kontrol, hipotansiyon, dopamin ve dopamin+hipotansiyon gruplarýna ayrýlan Wistar cinsi 40 sýçan kullanýldý. Hipotansiyon yaratmak için sodium nitroprussid infüzyonu kullanýldý ve iki saatlik çalýþma süresince kan ve idrar örnekleri toplandý.
BULGULAR: Hipotansiyon grubunda kan üre nitrojen düzeyinin çalýþmanýn birinci saatinde anlamlý derecede yükseldiði, fakat çalýþma süresinin sonunda bu farkýn kaybolduðu gözlendi. Dopamin infüzyonunun kreatinin ve potasyum klirensine etkisi gözlenmedi. Sadece dopamin verilen sýçanlarda natriürez gözlenmezken, dopamin verilen hipotansif sýçanlarda idrar sodyum atýlýmýnýn anlamlý derecede arttýðý saptandý.
SONUÇ: Düþük doz dopamin infüzyonunun farmakolojik olarak oluþturulan hipotansiyonun erken safhasýndaki kan üre nitrojen yükselmesine karþý engelleyici etki gösterdiði saptandý.

AMAÇ: Travma nedeniyle hayatýný kaybeden olgularýn Acil Cerrahi ve Travma Merkezine (ACTM) geliþteki Yaralanma Aðýrlýk Skoru (YAS) ile otopsi esnasýndaki YAS karþýlaþtýrýldý. Yaralanma Aðýrlýk Skoru 14 puanýn altýnda (önlenebilir ölümler olarak tanýmlanan) olgular araþtýrýlarak sonuçlarýn diðer ülkelerdeki verilerle karþýlaþtýrýlmasý amaçlandý.
GEREÇ-YÖNTEM: Çalýþma 1 Ocak 2000 ile 31 Aralýk 2002 tarihleri arasýnda Ýstanbul Týp Fakültesi ACTM ile Adli Týp Kurumu’nda gerçekleþtirildi. Üç yýllýk bir dönemde travma nedeniyle ölen ve otopsisi yapýlabilen 160 olgu incelendi.
BULGULAR: Otopsi sýrasýnda saptanan YAS deðeri 14’ün altýnda olan (önlenebilir ölüm) olgularýnýn oraný %3 (n=4), YAS deðeri 16-66 olan (önlenmesi muhtemel ölüm) olgularýn oraný %96, YAS deðeri 75 olan (ölümün önlenemez olduðu) olgu oraný %1 (n=1) olarak bulundu. Acil Cerrahi ve Travma Merkezine geliþlerde ise bu oranlar; YAS deðeri 14’ün altýnda olan %12 (n=19), YAS deðeri 16-66 olan %68 (n=109), YAS deðeri 75 olan %20 (n=32) idi. Otopsi sýrasýnda hesaplanan YAS deðeri ile ACTM’ye geliþlerinde saptanan YAS deðerleri arasýnda zayýf da olsa bir ilinti saptandý (r=0.16; p=0.04).
SONUÇ: Travmalý hastalarda YAS deðerlendirmesinin kullanýlmasýnda birtakým güçlükler vardýr. Ölüme katkýsý olan alkol, ilaç kullanýmý gebelik gibi fizyolojik deðiþiklikler YAS’da gösterilmemektedir. YAS’ýn güncellenerek geliþtirilmesi gereklidir. Bu sayede kliniklerin bakým kalitesinin deðerlendirilmesi ve travma merkezlerinin standardizasyonu daha doðru yapýlabilir.

AMAÇ: Bu çalýþmada 2005 yýlý 8. Ankara Aciller Toplantýsý’na katýlan ve Ankara’daki çeþitli acil servislerde çalýþan toplam 52 hekimin resüsitatif torakotomi (RT) giriþimi ile ilgili görüþleri belirlenmeye çalýþýldý.
GEREÇ-YÖNTEM: Hekimlerin RT giriþimine dair görüþlerine yönelik 14 soru içeren anket formu hazýrlandý. Anketörler formlarý tek baþlarýna yanýtlama yöntemi ile doldurdular. Verilerin analizinde Student t-testi ve ANOVA yöntemleri kullanýldý.
BULGULAR: Ankete katýlan hekimlerin RT’nin %65,4 acil serviste yapýlmasý gerektiði, %69,23 uzman hekimler tarafýndan yapýlmasý gerektiði; ancak endikasyon kesin olduðunda herkesin deneyimli olmak koþulu ile yapabileceði görüþünde olduklarý ve katýlýmcýlarýn %96,15’inin mezuniyet sonrasý eðitim kurslarý kapsamýnda eðitim almak istedikleri saptandý.
SONUÇ: Týp eðitimlerimizde resüsitatif torakotomiye ait teorik ve pratik eðitim politikasý yeniden gözden geçirilmelidir. Acil servislerde bu konuda ciddi organizasyonlara gidilmesi, resüsitatif torakotomi iþleminin deneyimli kiþiler tarafýndan uygulanmasý, endikasyonlarýnýn çok iyi belirlenmesi ve acil servis çalýþanlarý hekimlere mezuniyet sonrasý eðitim kurslarý düzenlenerek öðretilmesi gerekir.

AMAÇ: Parçalý intraartiküler distal radius kýrýklarýnda voler plaklama ile tedavi edilen yetiþkin hastalarýn orta dönem takip sonuçlarý sunuldu.
GEREÇ-YÖNTEM: 1999-2003 yýllarý arasýnda parçalý intraartiküler distal radius kýrýðý nedeniyle ameliyat edilen eriþkin hastalardan 23 tanesine açýk redüksiyon ve voler plaklama uygulandý. Düzenli takipleri yapýlan 19 hasta (11 kadýn, 8 erkek; ort. yaþ 34; daðýlým 22-54) çalýþmaya dahil edildi. Yaralanma çoðu hastada sadece tek el bileðiyle sýnýrlýydý (7 dominant - 12 nondominant). Hastalarýn ameliyat öncesi deðerlendirmeleri hikaye, fizik muayene ve radyolojik incelemeleri (direkt grafiler, bilgisayarlý tomografi) içerdi. AO/ASIF kriterlerine göre hastalarýn 7’si tip B [B1 (1); B2(3); B3(3)], kalan 12’si ise tip C [C1(7); C2(5)] þeklinde sýnýflandý. Cerrahi prosedür voler yaklaþýmla, plak ve vidalar kullanýlarak internal fiksasyon uygulamasýný içerdi. Ameliyat sonrasý erken dönemde hareket açýklýðý egzersizlerine baþlandý. Hastalar klinik ve radyolojik olarak ortalama 28 ay (13 - 47 ay) takip edildi. Komplikasyonlar kaydedildi.
BULGULAR: Tüm hastalarda kaynama saðlandý. Radyografik parametreler; radyal yükseklik, radyal inklinasyon, voler eðim, ve eklem yüzey uyumsuzluklarý ameliyatla birlikte düzeltilerek son takiplere kadar korundu. Gartland ve Werley skorlamasýna göre hastalarýn 9’unda (%47) mükemmel, 7’sinde (%37) iyi ve 3’ünde de (%16) orta sonuçlar alýndý. Üç hastada yara sorunlarý ve bir hastada uzun süreli skar hassasiyeti geliþmesi dýþýnda ameliyat sýrasýnda ve ameliyat sonrasý baþka komplikasyonla karþýlaþýlmadý.
SONUÇ: Voler yaklaþýmla plaklama, intraartiküler distal radius kýrýklarýnýn tedavisinde, distal fragmanýn deplasman yönüne bakýlmaksýzýn, güvenilir ve etkili bir yöntemdir.

AMAÇ: Bu çalýþmada maksillofasiyal travmalý hastalara yaklaþým, uygulanan tedavi þekli ve karþýlaþýlan sorunlar ele alýndý.
GEREÇ-YÖNTEM: 1992-2004 tarihleri arasýnda kliniðimize baþvuran, klinik ve radyolojik olarak maksillofasiyal kemiklerden en az birinde kýrýk saptanan 602 hastanýn (486 erkek; 116 kadýn; ort. yaþ 28,4±15,2; daðýlým 1-80) dosyasý incelendi. Hastalarýn travma etyolojileri, kýrýk lokalizasyonlarý, yaþ ve cinsiyete göre daðýlýmlarý, tedavi öncesi geçen süre, uygulanan tedavi biçimi ve ameliyat sonrasý komplikasyonlar deðerlendirildi.
BULGULAR: Hastalarýn; %42,7’sinde mandibula kýrýðý, %25,9’unda nazal kýrýk, %11’inde maksilla kýrýðý, %5,6’sýnda zigoma kýrýðý, %5,3’ünde multipl yüz kýrýklarý, %4,8’inde ‘blow-out’ kýrýðý ve %4,7’sinde frontal sinüs kýrýðý saptandý. Üç yüz kýrkaltý (%57) olguya açýk redüksiyon ve mini plakla fiksasyon, 256 (%43) olguya ise kapalý redüksiyon uygulandý. Ameliyat sonrasý dönemde 51 (%8,3) hastada komplikasyon meydana geldi.
SONUÇ: Bazý komplikasyonlara neden olmasýna raðmen; güçlü bir fiksasyon saðlamasý, kolay uygulanabilir olmasý, estetik ve kozmetik sonuçlarý iyi olmasý nedeniyle, maksillofasiyal travma tedavisinde açýk redüksiyon ve mini plakla fiksasyon tercih edilebilir bir tedavi yöntemidir.

AMAÇ: Penetran kolon yaralanmalý olgularda morbidite ve mortaliteye etkili faktörler araþtýrýldý.
GEREÇ-YÖNTEM: Kýrk iki olgu (37 erkek, 5 kadýn; ort. yaþ 30,1; daðýlým 14-63) yaþ, cinsiyet, penetran travmanýn türü, kolonda yaralanma yeri, kolon yaralanmasýnýn þiddeti, ek organ yaralanmasý, yaralanmadan ameliyata kadar geçen süre, hemodinamik durum, kan transfüzyonu, fekal kontaminasyon, cerrahi iþlem, ameliyat sonrasý komplikasyon ve mortalite açýsýndan incelendi.
BULGULAR: Olgularýn 28’inde (%67) kesici delici alet yaralanmasý, 14’ünde (%33) ateþli silah yaralanmasý vardý. Kolon yaralanma þiddeti skoru ortalamasý 2,1 idi. Abdominal Travma Ýndeksi (ATÝ) deðeri ortalama 17,2 olup, sekiz olguda (%19) 25’in üzerindeydi. On bir olguda (%26) baþvuru anýnda þok tablosu vardý; on altý olguya (%38) kan transfüzyonu yapýldý. Yirmi bir olguda karýn içi hemoraji vardý ve bu durum on bir olguda (%26) 500 ml’nin üzerinde idi. Olgularýn 36’sýna (%86) primer tamir, altýsýna (%14) stomalý ameliyatlar uygulandý. Morbidite ve mortalite oranlarý sýrasýyla %41 ve %10 bulundu.
SONUÇ: Abdominal Travma Ýndeksi deðerinin 25 ve üstünde olmasýnýn morbiditeyi artýrdýðý; baþvuru anýnda þok tablosu, ameliyatta karýn içi serbest kan miktarýnýn 500 ml’den fazla olmasý, üç ünite ve daha fazla kan transfüzyonu yapýlmasýnýn da mortaliteyi anlamlý olarak artýrdýðý bulundu. Hemodinamisi stabil ve ATÝ skoru 25’in altýnda olan penetran kolon yaralanmalý hastalarda primer onarým güvenle uygulanabilir.

AMAÇ: Bu çalýþma yaþlý travma hastalarýnda demografik ve klinik özellikleri saptamak, mortalite ve morbiditeye etkili faktörleri incelemek ve ülkemizdeki travma verilerine katkýda bulunmak amacýyla yapýlmýþtýr.
GEREÇ-YÖNTEM: Retrospektif olarak 65 yaþ ve üstü 371 olgunun týbbi kayýtlarý incelenmiþtir. Olgular, yaþ, cinsiyet, travma mekanizmasý, yaralanma bölgeleri, prognoz, travma skorlarý ( GKS (Glasgow koma skoru, RTS ( eriþkin travma skoru), ISS (yaralanma þiddet skoru) açýsýndan analiz edilmiþtir.
BULGULAR: Çalýþma süresi boyunca acil servisimize toplam 187.326 hasta baþvurmuþtur. Bu hastalarýn 9520 tanesi travma olgusudur. Tüm travma olgularýnýn ise 371 tanesi 65 yaþ ve üstü yaþ grubuna dahildir. Olgularýn yaþ ortalamasý 71.9’dur. Olgularýn % 62.3’ü erkek, % 37.7’ si ise kadýndýr. Ortalama travma skorlarý ise sýrasýyla GKS: 13.6, RTS: 11.3 ve ISS: 9.3’dür. Toplam 213 hasta yatýrýlarak tedavi görmüþtür ve ortalama yatýþ süresi 7.9 gündür. 66 olgu ise acil servisten taburcu edilmiþtir.Mortalite oraný % 10.2 (38/371). Yaralanma mekanizmasý, yaralanma þiddeti ve yaþýn mortaliteyi etkileyen faktörler olduðu saptanmýþtýr (p< 0.001). Yaralanma bölgesi açýsýndan kafa travmasý ve ekstremite travmasýnýn ayný sýklýkta olduðu (% 36.4), toraks travmasýnýn ise ikinci sýrayý aldýðý (% 18) görülmüþtür. Kafa travmasý ve abdominal travmanýn ölen olgularda anlamlý olarak sýk görüldüðü tespit edilmiþtir (p< 0.001, p= 0.02)
SONUÇ: Yaralanma þiddeti ve yaþ mortaliteyi belirleyen önemli faktörlerdir. Ayrýca araç dýþý motorlu taþýt kazalarý diðer travma mekanizmalarýna göre daha yüksek mortaliteye sahiptir. Son olarak yaþlý olgularda yaralanmaya en çok maruz kalan bölgeler kafa ve ekstremitelerdir.

AMAÇ: Türkiye’de demiryolu taþýmacýlýðý ile iliþkili kazalar sonucunda, yýlda taþýnan 100 milyon yolcu baþýna 150-200 ölüm gerçekleþmektedir. Bu çalýþmada amacý demiryolu taþýmacýlýðý sýrasýnda gerçekleþen ölüm ve yaralanmalarýn epidemiyolojik analizi yapýldý.
GEREÇ-YÖNTEM: Türkiye’de Ocak 1997-Aralýk 2003 tarihleri arasýnda gerçekleþen yaralanma ve ölümlü demiryolu kazalarýna ait bilgiler geriye dönük olarak incelendi.
BULGULAR: Demiryolu ile iliþkili kaza ve olaylar yýllýk 100 milyon yolcu baþýna 213,3 ölüme neden olmaktadýr. Tren-yaya çarpýþmalarý en fazla sayýda mortaliteye, hemzemin geçit kazalarý en fazla sayýda yaralanmaya neden olmuþtur. Ýntihar amacý ile tren yollarýnýn kullanýlmasý demiryollarýnda en yüksek mortalite oranýna sahip olaylardýr. Ölüm ve yaralanmalarýn büyük çoðunluðu erkek cinsiyette ve 25-60 yaþ grubunda görülmüþtür. En fazla ölüm ve yaralanma yaz döneminde meydana gelmiþtir.
SONUÇ: Demiryolu taþýmacýlýðýnda güvenliði arttýrýcý önlemlerin alýnmasý gerekmektedir. Bu önlemlerin baþýnda yayalarýn demiryoluna girmemesini saðlayacak önlemler ve hemzemin geçitlerin durumunun iyileþtirilmesi gelmektedir.

Sentetik greft kullanýlan periferik damar ameliyatlarýndan sonra greft enfeksiyonlarý görülebilir. Ateþli silahlý yaralanmasýndan sonra sentetik greftle femoro-femoral baypas yapýlan ve geniþ doku defekti bulunan bir hasta kliniðimize kabul edildi. Distal pedal nabýzlar palpe edilebiliyordu. Beþinci günde hastada greft bölgesinde kanama oldu ve hasta acil olarak ameliyata alýndý. Ýlk olarak enfekte greft materyeli çýkarýldý. Daha sonra lomber insizyonla eksternal iliyak artere PTFE greftin proksimal anastomozu yapýldý. Krista iliyaka süperiyorun mediyalinden ve inguinal ligamentin altýndan bir tünel oluþturuldu. Enfekte alaný dýþarýda býrakacak þekilde sartorius kasýnýn arkasýndan, PTFE greft bu tünelden geçirildi ve süperfisiyal femoral artere anastomoz edildi. Kontrol anjiyografisinde anostomozlarýn açýk olduðu gözlendi. Geniþ doku kayýplarýnýn bulunduðu greft enfeksiyonlarýnda alternatif bir giriþim olarak retro-sartorius baypas baþarýyla uygulanabilir bir seçenektir.

Yedi yaþýnda erkek çocuk, sol gözüne sanayi tipi dikiþ makinesi iðnesinin batmasý þikayeti ile acil servise getirildi. Dikiþ iðnesi sol orbitadan girerek sfenoid kemiði delmiþ ve sol temporal lobun dura yapraklarý içine uzanmaktaydý. Cerrahi tedavi uygulanan olguda ameliyat sonrasý dönemde komplikasyon oluþmadý. Orbitadan girerek beyine kadar uzanan penetran yabancý cisimler intraserebral hematom, beyin apsesi, menenjit, beyin omurilik sývýsý (BOS) fistülü, proptosis, diplopi, orbital sellülit ve periorbital apse gibi komplikasyonlara neden olabilirler. Bu komplikasyonlarý önlemek için penetran transorbital uzanýmlý yabancý cisimler cerrahi yaklaþýmla çýkartýlmalýdýr.

Kaza ile oluþan ciddi hipotermi (merkezi vücut ýsýsýnýn 28 °C’nin altýnda olmasý) yüksek mortalite ile iliþkili medikal, acil ve hayatý tehdit eden bir durumdur. Prognoz, altta yatan hastalýða, ileri veya çok genç yaþa, tedaviye dek geçen süreye, hemodinamik bozukluðun derecesine ve özellikle aktif içten ve dýþtan yeniden ýsýtmayý içeren tedavi yöntemlerine baðlýdýr. Bu yazýda; sokakta bulunan, donma nedeni ile hastanemize getirilen ciddi hipotermisi olan 70 yaþýnda bir erkek hasta sunuldu. Tüm resüsitasyon çabalarýna ve ýsýtma yöntemlerine raðmen kaybedilen bu olgu, hipotermi tedavisi üzerine yapýlan son tartýþmalara, resüsitasyon çabalarýna ve olasý komplikasyonlara deðinmek amacý ile sunuldu.

Yað embolizmi sendromu (YES) özellikle uzun kemik kýrýklarýnda geliþen bir travmatoloji komplikasyonudur. Yað embolisine baðlý klinik tablo sýklýkla belirgin olmayabilir ve belirtiler deðiþiklik gösterdiði için, rutin laboratuvar ve radyografik taný yöntemi olmadýðýndan taný zor koyulmaktadýr. Klasik olarak, YES uzun kemik kýrýðýndan 24 ile 48 saat sonra oluþan solunum sýkýntýsý, þuur deðiþiklikleri ve peteþiyal döküntüler triadý ile ortaya çýkar.
Bu çalýþmada, travmatik YES geliþen 16 yaþýndaki kýz çocuðu sunuldu. Olguda travmatik yað embolisi tanýsý, temel olarak mevcut klinik deðiþiklikler, radyolojik ve laboratuvar bulgularýnýn yaný sýra geliþen arteriyel hipoksemiye neden olabilecek bozukluklarýn yokluðunun gösterilmesi ile konuldu. Yoðun bakým servisine alýnan hasta pozitif end-ekspiratuvar basýnç ile uygulanan ventilatör ve destek tedavisi sonucu durumundaki düzelme ile açýk redüksiyon ve internal fiksasyon yapýlmak üzere taburcu edildi.